دوایر آسمانی

     دوایر آسمانی

    

 

                       

رصدگر آسمان در یکی از روزهای آفتابی ماه می، عکاسی با نام «جین – مارک لسیر» (Jean-Marc Lecleire ) بوده است که توانسته چنین منظره‌ی دلربایی را از هاله‌های یخی که دایره‌ای کامل را در آسمان تشکیل داده‌اند، ثبت کند. این عکس با لنز چشم ماهی از نقطه‌ای نزدیک زمین واقع در فرانسه به بالا نگاه می‌نگرد و 180 درجه را در آسمان، از افق تا افق پوشش می‌دهد. اطراف خورشید هاله‌ای شکل گرفته است که حاصل شکست نور در ساختارهای شش وجهی بلورهای موجود در ابرهای بالایی است. این هاله‌ی دایره‌ای که شعاع آن 22 درجه است، ساختاری بیضی شکل دارد و این به علت تحریفی است که میدان دید بسیار باز لنز ایجاد می‌کند. اطراف سمت الراس (نقطه‌ای که دقیقا بالای سر ناظر قرار دارد) و در راستای ارتفاع خورشید هاله‌ای دایره‌ای و زیبا تشکیل شده است و این دایره به علت بازتاب نور خورشید از بلورهای تقریبا عمودی پدید آمده است. به طور میانگین، هاله‌های یخی بیش از رنگین کمان رویت پذیرند اما برای کسانی که می‌دانند چگونه باید آنها را شکار کنند.

عکس از: Jean-Marc Lecleire

منبع:نجوم (ماهنامه اختر شناسی ایران)

               

  

احتمال از هم پاشیدن منظومه‌‌ی شمسی پیش از مرگ خورشید

احتمال از هم پاشیدن منظومه‌‌ی شمسی پیش از مرگ خورشید

 

زمین در آینده‌ی خود امکان برخورد با عطارد یا مریخ را خواهد داشت.

 

زندگی بر روی زمین چگونه پایان می‌یابد؟ البته پاسخ معلوم نیست٬ اما دو مطالعه‌ی جدید، برخوردی با عطارد یا مریخ را پیش‌بینی می‌کنند که می‌تواند پیش از آنکه خورشید به غولی قرمز بدل شود و سیاره را در تقریبا 5 میلیارد سال برشته کند٬ زندگی بر روی زمین را به سرنوشتی شوم دچار کند.

 

این مطالعات نشان می‌دهند که سیارات منظومه‌ی شمسی به چرخش حول خورشید تا حداقل 40 میلیون سال به صورت پایدار ادامه خواهند داد. ولی پس از آن احتمال کمی (غیر قابل صرف نظر) وجود دارد که اوضاع به صورتی بسیار بد پیش خواهد رفت.

 

منظومه‌ی شمسی در مقیاس زمانی انسان‌ها به نظر می‌رسد که ساعت‌وار به طور منظم در حرکت است اما آیزاک نیوتن 3 قرن پیش دریافت که جاذبه گرانشی که سیارات بر یکدیگر اعمال می‌کنند می‌تواند٬ آنها را با گذشت زمان به خارج از مدارهای خود متمایل کند.  پیش‌بینی آنچه که رخ خواهد داد به علت چند جسمی بودن مسئله بی‌اندازه مورد سوال قرار می‌گیرد. امروزه حتی خطاهای کوچک در موقعیت‌های مشاهده شده‌ی سیارات می‌تواند به عدم قطعیت‌هایی بسیار بزرگ در پیش‌بینی آینده تبدیل شود. به همین علت اخترشناسان با اطمینان تنها خبر از ثابت بودن منظومه‌ی شمسی برای 40 میلیون سال آینده را می‌دهند.

 

اگرچه هیچ کس نمی‌تواند با اطمینان از آنچه که پس از آن رخ می‌دهد بگوید٬ محاسبات جدید از اطلاعات کمی در آینده‌ای دورتر خبر می‌دهند. این محاسبات نشان می‌دهند که با احتمال 1 تا 2 درصد مدار عطارد در طول 5 میلیارد سال آینده قطعا تغییرات عمده‌ای را خواهد داشت. این رویداد به متزلزل کردن سیارات درونی منظومه‌ی شمسی می‌انجامد و می‌تواند به برخوردی فاجعه‌آمیز بین زمین و مریخ یا عطارد منجر شود که حیات موجود در آن زمان را نابود کند.

 

 

 

  گرگوری لافلین، نویسنده‌ی مشترک یکی از این مطالعات در دانشگاه کالیفرنیا-سانتا کروز می‌گوید:"برای مثال در برخوردی سنگین با مریخ تمامی حیات فوراً نابود می‌شود و زمین با دمای یک ستاره‌ی غول سرخ در حدود 1000 سال خواهد گداخت." ژاک لاسکار از رصد‌خانه‌ی پاریس در فرانسه مطالعه‌ی دیگری را تصویب کرد. وی 1001 شبیه‌سازی کامپیوتری از منظومه‌ی شمسی را در گذر زمان با اندکی اختلاف در شرایط آغازین هر یک از سیارات برپایه‌ی عدم قطعیت در مشاهدات به اجرا درآورد.

 

در 1 تا 2 درصد موارد٬ مدار عطارد با گذشت زمان و در اثر جاذبه‌ی گرانشی مشتری بسیار کشیده شد. در این موارد٬ مدار عطارد به خروج از مرکز 0.6 یا بیشتر رسید (خروج از مرکز صفر به معنای یک دایره‌ی کامل است در حالی که خروج از مرکز 1 بیشترین کشیدگی ممکن را نشان می‌دهد). قرار گرفتن عطارد در چنین مدار کشیده‌ای٬ تاثیر متقابل بین عطارد٬ زهره٬ مریخ و زمین را افزایش می‌دهد. شیبه‌سازی‌های پیشین لاسکار نشان می‌دهد که چنین رویدادی تمامی منظومه‌ی شمسی را آشفته می‌کند. لافلین در گفتگو با نیوساینتیست گفت:" هنگامی که خروج از مرکز عطارد به حدود 0.6 افزایش می‌یابد٬ به محل تقاطع با مدار زهره نزدیک می‌شود".

 

عطارد و مریخ به هنگام متزلزل شدن منظومه‌ی شمسی به دلیل جرم‌های به‌ترتیب 6 و 11 درصد جرم زمین٬ دورتر پرتاب می‌شوند٬ زیرا نسبتاً راحت‌تر حرکت می‌کنند. به حرکت در‌آوردن زهره سخت‌تر است زیرا جرمی معادل با 82 درصد جرم زمین را داراست. در یکی از شبیه‌سازی‌های لافلین و کنستانتین بتیگین از عطارد، پس از 1.3 میلیارد سال به سمت خورشید پرتاب شد. در شبیه‌سازی دیگری مریخ پس از 820 میلیون سال از منظومه‌ی شمسی به بیرون پرت شد و 40 میلیون سال پس از آن عطارد و زهره برخورد کردند. لافلین گفت: "تعداد زیادی از فجایعی که ممکن است رخ دهد برای ما روشن شده است و در هر مورد٬ جزئیات اسف‌بار کاملا متفاوت هستند".

 

وحشتناک‌ترین فاجعه برای زمین احتمال برخورد با عطارد یا مریخی عنان گسیخته است. نسبتا مشخص است که مریخ با زمین چه می‌تواند انجام دهد. اکثر دانشمندان بر این باورند که جسمی به اندازه‌ی مریخ در ابتدای منظومه‌ی شمسی به زمین برخورد کرده است و سرانجام از بقایای این برخورد ماه به وجود آمده است. زمین با این برخورد با اقیانوسی از مذاب تا هزاران درجه گرم شده بود. لافلین افزود: "پاسخ آینده به چنین اتفاقی فاجعه‌آمیز خواهد بود٬ اما 98 تا 99 درصد احتمال حرکت ساعت‌وار منظومه‌ی شمسی در 5 میلیارد سال آینده وجود دارد." 

منبع:nojumnews

 

آیا اشکال الکتریکی باعث فرود ناموفق سایوز شده اس

 

آیا اشکال الکتریکی باعث فرود ناموفق سایوز شده است؟

 

فروردین، سفینه ی حامل فضانوردان ایستگاه بین المللی به هنگام بازگشت به زمین دچار مشکل شد و 475 کیلومتر دورتر از محل تعیین شده فرود آمد. کارشناسان مشغول تحقیق درباره علت این حادثه هستند.

علت سقوط آزاد فضاپیمای روسی در بازگشت از ایستگاه فضایی به زمین هنوز مشخص نیست، اما ماموران رسیدگی به این پرونده حدس می­زنند یک اتصال کوتاه در مدارهای الکتریکی این سفینه فضایی باعث ایجاد تاخیر در جداشدن واحد پیشرانه شده است و به اشکال در فرود سفینه انجامیده است.

31  فرودین ماه گذشته (19 آوريل 2008)، سفینه­ی روسی سایوز به هنگام ورود به جو زمین به طور خودکار وارد وضعیت «ورود پرتابه­ای» شد. این وضعیت که به عنوان پشتیبان وضعیت ورود عادی طراحی شده است، باعث می­شود تا سفینه مسیری را طی کند که نسبت به مسیر عادی شیب بیشتری دارد. به هنگام ورود به جو از طریق این مسیر، فضانوردان در معرض شتابی 10 برابر بزرگتر از گرانش زمین قرار می­گیرند.

به هنگام سقوط آزاد، مسئولین کنترل ماموریت در مسکو ارتباط رادیویی خود را با کپسول حاوی فضانوردان به مدت 1 ساعت از دست دادند. به همین دلیل در ابتدا نمی­دانستند که سفینه وارد وضعیت ورود پرتابه­ای شده و در نتیجه حدود 475 کیلومتر دورتر از محل تعیین شده فرود آمده است.

این دومین بار پیاپی و در مجموع سومین بار است که سفینه­ی سایوز در وضعیت ورود پرتابه­ای قرار می­گیرد.

در یک کنفرانس خبری که هفته­ی پیش برگزار شد، مدیر ماموریت­های فضایی ناسا، «بیل گرشتن­مایر» (Bill Gerstenmaier)، خطری را متوجه فضانوردان ندانست و از افکار عمومی خواست تا زمان انتشار گزارش رسمی کمیسیون تحقیق و بررسی صبر کنند. وی همچنین افزود: "ما این موضوع را به عنوان یک مشکل جدی تلقی نمی­کنیم ولی این مسئله­ای است که به وضوح نباید رخ می­داد. همچنین مایل نیستیم تکرار موارد مشابهی را در آینده ببینیم".

اتصال کوتاه الکتریکی

شبکه­ی خبری اینترفاکس روسیه به نقل از یک مقام سازمان فضایی روسیه که خواست نامش فاش نشود گفت که به علت گرمای شدید به هنگام ورود به جو زمین، سفینه­ی فضایی سایوز دچار صدمات  شدیدی شده است و فضانوردان داخل سفینه در معرض خطرات بزرگی بوده­اند. ولی گرشتن­مایر از چنین اظهاراتی ابراز بی­اطلاعی می­کند.

مظنون اصلی این حادثه کابلی است که بخش کنترل مرکزی در کپسول حاوی فضانوردان را به تجهیزات فرود سایوز متصل می­نماید. یک اتصال کوتاه در این کابل به طور خودکار باعث رفتن سفینه به وضیعت ورود پرتابه­ای می­شود. گمان می­رود در سال گذشته نیز چنین اتصال کوتاهی باعث ورود سایوز به صورت پرتابه­ای شده باشد.

جهت­یابی اشتباه

مامورین رسیدگی به پرونده­ی حادثه­ی مشابه در سال قبل، شواهدی دال بر تاخیر در جدا شدن واحد پیشرانه از کپسول حاوی فضانوردان یافته­اند. اگر واحد پیشرانه به موقع از کپسول حاوی فضانوردان جدا نشود، توزیع وزن سفینه را تغییر می­دهد به طوری که باعث می­شود کپسول فضانوردان در جهتی غیر از جهت تعیین شده به جو زمین وارد شود.

گزارشات اولیه از سرنشینان سایوز حاکی از آن است که مورد مشابهی به هنگام ورود 31 فروردین روی داده است. کارشناسان روسی مشغول بررسی ارتباط احتمالی این دو حادثه هستند. ولی گرشتن­مایر نسبت به پیش­داوری­ها و نتیجه­گیری پیش از موعد هشدار می­دهد. او معتقد است باید به کارشناسان روس اجازه داد تا به طور کامل داده­ها را بررسی و تجزیه و تحلیل کنند تا به نتیجه­ی درست برسند.

زمان بحرانی

حادثه­ی سایوز در زمانی حساس برای ناسا روی داد. ناسا قصد دارد شاتل­ها را تا سال 2010 بازنشسته کند و سفینه­ی اوریون را جایگزین آن­ها نماید. اما اوریون تا سال 2015 آماده نخواهد شد. در طی این پنج سال فاصله، فضاپیمای سایوز گزینه­ی اصلی برای ارسال فضانوردان به ایستگاه فضایی بین­المللی و بالعکس خواهد بود.

بنابه عقیده­ی گرشتن­مایر، هنوز زود است که راجع به تاثیرات احتمالی حادثه­ی سایوز روی برنامه­های آینده­ی ناسا صحبت شود. ولی او اضافه می­کند که ممکن است ناسا گزینه­ی ارسال فضانوردان به کمک سفینه­های تجاری را نیز در نظر بگیرد. او می­گوید: "ما بودجه­ی لازم برای سرمایه­گذاری بر روش­های متعدد پرتاب سفینه­های فضایی را نداریم. ولی تمام تلاش خود را می­کنیم تا اوریون را در کمترین زمان آماده کنیم. در غیر این صورت از حمل و نقل تجاری فضانوردان استفاده خواهیم کرد."

 

منبع: nojum news

 

چگونگی محاسبه‌ی لحظه‌ی تحویل سال 1378

 

چگونگی محاسبه‌ی لحظه‌ی تحویل سال 1378

یكی از سامانه‌های معروف مختصات سماوی، مختصات دایرة‌البروجی است. این سامانه حاصل چرخش ظاهری خورشید به دور زمین در طی یك‌سال شمسی است. در واقع در این سامانه مختصات عرضی اجرام سماوی به عرض دایرة‌الروجی و مختصات طولی به طول دایرة‌البروجی مشهور است. خورشید نیز در چرخش ظاهری خود به دلیل قرار‌گیری بر روی دایرة‌البروج عرض صفر درجه دارد و طول آن نیز بر اساس میزان جركت آن در طی ایام سال قابل محاسبه است. لحظه‌ی تحویل سال از برخورد دو صفحه‌ی حركت وضعی و انتقالی زمین به وجود می‌آید. حال كافی است تا مختصات ظاهری خورشید را با استفاده از تقویم‌های نجومی یا نرم‌افزارهای دقیق در اختیار داشته باشید و با فرمول‌های نجومی آن را به مختصات واقعی اصلاح كنید.

این مختصات اصلاح شده با در نظر گرفتن پارامتر دلتا T و لحاظ ۳.۵+ ساعت به گرینویچ برای ساعت صفر چهار روز ۱۹، ۲۰ ، ۲۱ و ۲۲ مارس ۲۰۰۸ به شرح زیر است.

تاریخ	طول دایرة‌البروجی
ساعت صفر 19 مارس 2008	358.6213889 درجه
ساعت صفر 20 مارس 2008	359.6150000 درجه
ساعت صفر 21 مارس 2008	000.6080556 درجه
ساعت صفر 22 مارس 2008	001.6005556 درجه

 

همان‌طور كه مشخص است طول دایرة‌البروجی خورشید بین ساعت صفرِ ۲۰ و ۲۱ مارس ۲۰۰۸، صفر می‌شود. پس لحظه‌ی تحویل سال ۱۳۸۷ بین این دو تاریخ است.
حال باید تغییرات جابه‌جایی خورشید طی ساعت صفر ۱۹ مارس تا ساعت صفر ۲۰ مارس ۲۰۰۸ بررسی كنیم.

 

 

 

 

 

درجه ۰.۹۹۳۰۵۵۶=۳۵۹.۶۱۵-۰۰۰.۶۰۸۰۶+۳۶۰

سپس باید آن مقدار از حركت خورشید را بر روی دایرة‌الروج از ساعت صفر ۲۰ مارس تا زمانی‌كه طول دایرة‌البروجی صفر (لحظه‌ی تحویل سال) می‌شود را محاسبه كنیم.

درجه ۰.۳۸۵=۳۵۹.۶۱۵-۳۶۰

حال برای محاسبه‌ی لحظه‌ی تحویل سال ۱۳۸۷ یك تناسب ساده می‌بیندیم. در واقع خورشید طی ۲۴ ساعت از ساعت صفر ۲۰ مارس تا ساعت صفر ۲۱ مارس ۲۰۰۸ مقدار ۰.۹۹۳۰۶ درجه بر روی دایرة‌البروج جابه‌جا شده است. پس مقدار ۰.۳۸۵ درجه را در طی چه مقدار زمانی جابه‌جا خواهد شد؟

ساعت ۹.۳۰۴۶۱۱=۰.۹۹۳۰۵۵۶÷(۲۴×۰.۳۸۵)

بعد از تبدیل به دقیقه و ثانیه لحظه‌ی تحویل سال ۱۳۸۷ با دقتی قابل قبول ساعت ۰۹:۱۸:۱۷ خواهد شد كه یك ثانیه به دلیل خطای گرد كردن از آن كسر شده است. نرم‌افزارهای قدرتمند محاسباتی مانند Micca و Accurate Times ۵ هر دو، لحظه‌ی تحویل سال ۱۳۸۷را ۰۹:۱۸:۱۸ محاسبه كرده‌اند. حال آن‌كه شورای تقویم این لحظه را ساعت ۰۹:۱۸:۱۹ اعلام نموده است كه به نظر می‌رسد این ۱ ثانیه اختلاف به دلیل تفاوتی اندك در دقت محاسبات طول دایرة‌البروجی خورشید است.

اما این ساعت برابر با چه تاریخی از تقویم شمسی است؟

برای پاسخ به این سوال لازم است كه ما با قاعده‌ی نوروز تحویلی نیز آشنا شویم. بر اساس این قاعده اگر لحظه‌ی تحویل سال بین ساعت ۰۰ تا لحظه‌ی ظهر حقیقی (لحظه‌ای كه خورشید از نصف‌النهار ناظر عبور می‌كند كه برای ایران نصف‌النهار ۳.۵+ از گرینویچ یعنی طول ۵۲.۵ درجه شرقی محاسبه می‌شود) باشد همان روز را به عنوان آغاز سال (یا ۱ فروردین) در نظر می‌گیرند. حال اگر لحظه‌ی تحویل سال منطبق بر لحظه‌ی ظهر حقیقی و یا بین لحظه‌ی ظهر حقیقی و ساعت صفر باشد، فردای آن روز را به عنوان آغاز سال جدید (یا ۱ فروردین) در نظر می‌گیرند. در این حالت لحظه‌ تحویل سال ۲۹یا ۳۰ اسفند واقع می‌شود.

همان‌طور كه می‌دانید طول سال شمسی كسر دقیقی از ۳۶۵ روز نیست و تقریباً ۶ ساعت در هر سال اضافی دارد. لذا با جمع این كسور در طی ۴ و گاهی مواقع ۵ سال، یك روز به انتهای سال چهارم یا پنجم اضافه می‌شود كه در این صورت آن سال كبیسه خواهد شد. به همین دلیل با به وجود آوردن چنین قاعده‌ای از حركت تحویل سال در تقویم هجری شمسی جلوگیری می‌كنند. و با هر بار گذر لحظه‌ی تحویل سال از لحظه‌ی ظهر حقیقی یك روز به عنوان كبیسه اضافه خواهد شد. برای مثال تحویل سال ۱۳۸۸ ساعت ۱۵:۱۳:۳۹ و لحظه‌ی ظهر حقیقی ۱۲:۰۷:۲۸ است كه همان‌طور كه مشخص است لحظه‌ی تحویل سال از لحظه‌ی ظهر حقیقی عبور كرده است و لذا سال ۱۳۸۷ یك سال كبیسه خواهد بود.

پس با این توضیحات لحظه‌ی تحویل سال ۱۳۸۷ كه ساعت ۰۹:۱۸:۱۹ و لحظه‌ی ظهر حقیقی برای نصف‌النهار رسمی ایران ۱۲:۰۷:۲۵ است لذا بر اساس قاعده‌ی نوروز تحویلی ۲۰ مارس ۲۰۰۸ برابر با ۱ فروردین ۱۳۸۷ خواهد بود و سال ۱۳۸۶ نیز یك سال عادی است

منبع:nojum.news

چشم گربه، نمایی دیگر از هابل

 

چشم گربه، نمایی دیگر از هابل

روز بعد

 

در فضای بیکران میان ستارگان، سحابی رویایی «چشم گربه» در فاصله ی 3000 سال نوری از ما آرمیده است. چشم گربه(NGC6543)، یکی از مشهورترین سحابی های سیاره ای در آسمان است و در واقع نمایی است از مرگ پرشکوه یک ستاره ی خورشید مانند. احتمالا ستاره ی در حال مرگ مرکز این سحابی در کشاش مرحله هایی مختلف، به طور منظم مواد پدید آورنده ی لایه های بیرونی را که شکلی ساده تر دارند، بیرون رانده است.  اما چگونگی پدید آمدن ساختار های پیچیده تر بخش های درونی همچنان چون معمایی باقی مانده است. عکس فوق پردازش دوباره ای است روی داده هایی که تلسکوپ فضایی هابل در نگاه خود به چشم گربه ی آسمان، آنها  را ثبت کرده بود. در مقایسه با عکس قبلی که به خوبی شناخته شده است، این تصویر جزئیات و وضوح رنگی بالاتری دارد. همچنین دقت تصویر جدید در بخش های تاریک و روشن و شفافیت آن بهتر از عکس قبل است. شاید دانشمندان خیره به سحابی چشم گربه، آینده ی مختوم ستاره ی ما، خورشید را می نگرند، زمانی که وارد این بخش از زندگی ستاره ای خود شود و آنگاه سحابی سیاره ای خود را بسازد...چیزی حدود 5 میلیارد سال دیگر.

منبع:  ماهنامه نجوم